Kiểm tra tài nguyên VPS: CPU, RAM, ổ đĩa và tiến trình

Kiểm tra tài nguyên VPS là quá trình theo dõi mức sử dụng CPU, RAM, Swap, ổ đĩa và các tiến trình trên máy chủ ảo. Việc kiểm tra các chỉ số này giúp phát hiện tình trạng quá tải, xác định nguyên nhân VPS chạy chậm và lựa chọn biện pháp tối ưu hiệu suất phù hợp.

Cách kiểm tra tổng quan tài nguyên VPS

Trên VPS Linux

Chỉ với ba lệnh, bạn nắm được trạng thái máy chủ trong 10 giây:

				
					uptime
free -h
df -h
				
			
  • uptime: thời gian máy chạy liên tục và ba con số Load Average (1, 5, 15 phút).
  • free -h: tổng RAM, RAM khả dụng (available) và Swap đang dùng.
  • df -h: dung lượng và tỷ lệ Use% của từng phân vùng.

Để xem theo thời gian thực, dùng top hoặc cài htop (sudo apt install htop -y).

Kiểm tra nhanh CPU Load Average, RAM khả dụng và dung lượng ổ đĩa VPS bằng lệnh uptime, free -h và df -h
Kiểm tra nhanh CPU Load Average, RAM khả dụng và dung lượng ổ đĩa VPS bằng lệnh uptime, free -h và df -h

Trên VPS Windows

Nhấn Ctrl + Shift + Esc mở Task Manager (bấm More details nếu đang ở chế độ rút gọn). Thẻ Processes hiện phần trăm CPU, Memory, Disk, Network; bấm vào tiêu đề cột để sắp xếp theo mức tiêu thụ. Thẻ Performance có biểu đồ thời gian thực và nút Open Resource Monitor để soi chi tiết từng tệp hoặc cổng mạng.

Các ngưỡng cần chú ý

Thành phầnChỉ số cần xemNgưỡng cảnh báo
CPU%us, %wa, %st, Load AverageCPU liên tục trên 85–90% hoặc Load Average vượt số vCPU
RAMavailable, mức dùng SwapRAM khả dụng dưới 10% và Swap tăng giảm liên tục
Ổ đĩaUse%, IUse% (Inodes), awaitDung lượng hoặc Inodes trên 85%, %wa trên 20%
Tiến trìnhTrạng thái R/S/D/Z, USERNhiều tiến trình D hoặc tiến trình lạ chiếm CPU

Kiểm tra CPU trên VPS

Số core và Load Average

Trước hết biết VPS có bao nhiêu vCPU:

				
					nproc
lscpu
				
			

Với 4 vCPU, Load Average bằng 4.00 nghĩa là CPU chạy vừa đủ 100%; dưới mức đó là còn dư, còn 8.00 hoặc 12.00 nghĩa là tiến trình đang xếp hàng chờ. Dòng %Cpu(s) trong top cho biết:

  • us: CPU chạy ứng dụng (PHP, Node.js, MySQL).
  • sy: CPU chạy tác vụ của kernel.
  • wa: CPU rảnh nhưng chờ ổ cứng. Nếu wa trên 20–30%, nguyên nhân là ổ cứng nghẽn, không phải CPU yếu.
  • st: thời gian vCPU phải chờ máy chủ vật lý cấp luồng xử lý.

Tiến trình chiếm nhiều CPU

				
					ps -eo pid,user,ppid,%cpu,%mem,cmd --sort=-%cpu | head -n 11
				
			

Trong top, nhấn P để sắp xếp theo CPU. Trên Windows, dùng thẻ Details hoặc PowerShell:

				
					Get-Process | Sort-Object CPU -Descending | Select-Object -First 10 Id, ProcessName, CPU, WorkingSet
				
			
Kiểm tra số nhân vCPU bằng lệnh nproc và liệt kê các tiến trình chiếm nhiều CPU nhất trên VPS bằng lệnh ps
Kiểm tra số nhân vCPU bằng lệnh nproc và liệt kê các tiến trình chiếm nhiều CPU nhất trên VPS bằng lệnh ps

Tăng đột biến hay cao liên tục

  • Spike ngắn hạn: CPU lên 80–100% vài chục giây rồi hạ, thường bình thường khi nén backup, build mã nguồn hoặc truy cập tăng nhanh.
  • Ghim 95–100% nhiều giờ: bất thường, thường do vòng lặp lỗi, truy vấn thiếu index, HTTP Flood hoặc mã độc đào tiền ảo.
Xem Thêm  Kiểm tra bản backup và khôi phục dữ liệu VPS

Kiểm tra RAM và Swap

Thiếu RAM nghiêm trọng sẽ kích hoạt OOM Killer của kernel, tự tắt dịch vụ ngốn nhiều bộ nhớ nhất (thường là MySQL) và làm sập website.

Đọc đúng kết quả free -h

				
					free -h
				
			

Đừng nhìn cột free. Linux dùng RAM nhàn rỗi làm bộ nhớ đệm (buff/cache) và trả lại ngay khi ứng dụng cần. Hãy xem cột cuối available: chỉ khi nó sát 0 thì VPS mới thực sự thiếu RAM.

Swap

				
					swapon --show
vmstat 1 5
				
			

Swap dùng vài trăm MB nhưng đứng yên là bình thường. Nếu cột si/so nhảy số lớn liên tục mỗi giây, VPS đang thrashing: RAM cạn và dữ liệu bị đẩy qua lại giữa RAM và ổ cứng, làm cả máy chậm rõ rệt.

Tiến trình ngốn RAM

				
					ps -eo pid,user,%mem,rss,cmd --sort=-%mem | head -n 11
				
			

Cột RSS (KB) là RAM thực tế tiến trình đang giữ. Với PHP-FPM hay Apache, mỗi tiến trình con chỉ 60 MB nhưng 30 tiến trình cùng chạy đã tốn khoảng 1,8 GB. Trên Windows:

				
					Get-Process | Sort-Object WorkingSet -Descending | Select-Object -First 10 Id, ProcessName, @{Name="Memory(MB)";Expression={[math]::round($_.WorkingSet / 1MB, 2)}}
				
			
Theo dõi chỉ số swap si so bằng lệnh vmstat và tìm tiến trình chiếm dụng nhiều RAM nhất trên VPS Linux
Theo dõi chỉ số swap si so bằng lệnh vmstat và tìm tiến trình chiếm dụng nhiều RAM nhất trên VPS Linux

Kiểm tra ổ đĩa và Disk I/O

Ổ đĩa ảnh hưởng theo hai hướng: dung lượng (đầy 100% thì không ghi được session hay database) và tốc độ I/O (nghẽn thì CPU, RAM còn trống website vẫn chậm).

Dung lượng và Inodes

				
					df -h
df -i
				
			

Mỗi tệp hay thư mục tốn 1 inode. Nếu ứng dụng sinh hàng triệu tệp session hoặc cache nhỏ khiến IUse% chạm 100%, hệ thống vẫn báo No space left on device dù df -h còn trống hàng chục GB. Trên Windows dùng Get-PSDrive -PSProvider FileSystem.

Tìm thư mục và tệp lớn

				
					sudo du -xh --max-depth=1 / | sort -hr | head -n 15
sudo find / -xdev -type f -size +500M -exec ls -lh {} + 2>/dev/null
				
			

Công cụ ncdu (sudo apt install ncdu -y) cho phép duyệt và xóa thư mục nặng bằng giao diện mũi tên trực quan.

Kiểm tra tỷ lệ sử dụng Inodes bằng df -i và tìm thư mục chiếm nhiều dung lượng ổ đĩa bằng lệnh du
Kiểm tra tỷ lệ sử dụng Inodes bằng df -i và tìm thư mục chiếm nhiều dung lượng ổ đĩa bằng lệnh du

Disk I/O

Nếu CPU, RAM, dung lượng đều ổn mà thao tác vẫn khựng, hãy kiểm tra I/O:

				
					sudo apt install sysstat iotop -y
iostat -xz 1 5
sudo iotop -oPa
				
			

Với iostat, cột await (ms) trên NVMe/SSD khỏe thường dưới 1–5 ms; hàng chục đến hàng trăm ms là ổ đang quá tải. Khi %util sát 100%, iotop cho biết tiến trình nào đọc/ghi nhiều nhất. Trên Windows, mở Resource Monitor (resmon.exe) → thẻ Disk và xem Response Time (ms).

Đo hiệu năng đọc ghi ổ đĩa VPS và thời gian phản hồi await bằng lệnh iostat -xz trên Linux
Đo hiệu năng đọc ghi ổ đĩa VPS và thời gian phản hồi await bằng lệnh iostat -xz trên Linux

Kiểm tra và quản lý tiến trình

Trên Linux (top, htop)

CộtÝ nghĩa
PIDMã tiến trình, dùng khi kill
USERTài khoản chạy tiến trình (root, www-data, mysql)
RESRAM vật lý thực tế đang giữ
SR đang chạy, S chờ sự kiện, D chờ I/O không thể ngắt, Z tiến trình ma
%CPU / %MEMTỷ lệ CPU (trên 1 nhân) và RAM

Phím tắt trong top: P sắp xếp theo CPU, M theo RAM, c hiện đầy đủ lệnh, k rồi nhập PID và 15 (đóng an toàn) hoặc 9 (buộc tắt).

Trên Windows (Task Manager)

Dùng thẻ Details, chuột phải tiêu đề cột → Select columns → thêm Command line. Cột này giúp biết tiến trình w3wp.exe hay php-cgi.exe nào thuộc website nào. Để đóng ứng dụng treo, chọn End task hoặc End process tree.

Xem Thêm  Hướng dẫn cài SSL cho Nginx trên Ubuntu bằng Let’s Encrypt và Certbot

Nhận diện tiến trình bất thường

  • Chạy từ thư mục tạm: tiến trình ngốn 90–100% CPU có đường dẫn trong /tmp/, /var/tmp/, /dev/shm/ (hoặc AppData\Local\Temp\ trên Windows), hay tên như kdevtmpfsi, kinsing, xmrig, thường là mã độc đào tiền ảo.
  • www-data chạy lệnh lạ: sh, bash, curl, wget, python kết nối liên tục ra IP lạ; kiểm tra bằng sudo ss -tupn.
  • Dịch vụ thừa: apache2, postfix hay giao diện Desktop chạy ngầm tốn hàng trăm MB RAM. Liệt kê bằng systemctl list-unit-files --type=service --state=enabled và tắt bằng sudo systemctl disable --now <tên_service>.

Xử lý khi VPS dùng tài nguyên quá cao

CPU thường xuyên 100%

  1. Dùng top (phím P, c) hoặc Task Manager để xác định tiến trình đang giữ CPU.
  2. Nếu do MySQL/MariaDB, chạy SHOW FULL PROCESSLIST; tìm câu SQL treo hoặc quét bảng lớn, bật Slow Query Log và bổ sung index.
  3. Nếu do PHP-FPM/Web Server, xem access.log có IP nào gửi hàng trăm yêu cầu mỗi giây (bot hoặc DDoS ứng dụng) để chặn trên tường lửa, hoặc bật FastCGI Cache, Redis, CDN.

Chẩn đoán chuyên sâu xem bài xử lý VPS CPU cao.

RAM gần hết

  1. Thêm 1 đến 4 GB Swap làm lớp đệm để OOM Killer không tắt MySQL khi có đỉnh tải ngắn.
  2. Giới hạn pm.max_children trong pool PHP-FPM (/etc/php/X.Y/fpm/pool.d/www.conf) và innodb_buffer_pool_size của MySQL sao cho tổng mức dùng tối đa nằm trong RAM vật lý.
  3. Nếu nhu cầu thực tế đã vượt RAM hiện có, hãy nâng cấp gói. Xem bài xử lý VPS hết RAM.

Ổ đĩa sắp đầy

  • Dọn journal và cache gói cài đặt (an toàn, không ảnh hưởng website):
				
					sudo journalctl --vacuum-time=7d
sudo apt clean &amp;&amp; sudo apt autoremove -y
				
			
  • Với log quá lớn đang được tiến trình mở, đừng dùng rm vì dung lượng chưa được giải phóng cho đến khi reload dịch vụ; hãy làm rỗng tệp:
				
					sudo truncate -s 0 /var/log/nginx/*.log
				
			
  • Chuyển backup cũ ra Cloud Storage và bật logrotate. Xem thêm bài xử lý VPS đầy ổ đĩa.
Dọn dẹp systemd journal, cache apt và làm rỗng file log Nginx bằng truncate để giải phóng dung lượng VPS
Dọn dẹp systemd journal, cache apt và làm rỗng file log Nginx bằng truncate để giải phóng dung lượng VPS

Kết luận

Kiểm tra tài nguyên VPS định kỳ giúp bạn chủ động phát hiện bất thường của CPU, RAM, ổ đĩa và tiến trình trước khi website sập. Chỉ với top, free -h, df -h, iostat trên Linux hoặc Task Manager và Resource Monitor trên Windows, bạn đã chỉ rõ được nguyên nhân gây chậm nằm ở mã nguồn, database hay thiếu hụt phần cứng.

Nếu hệ thống đã tối ưu mà lượng truy cập vẫn tăng, hãy tham khảo các gói VPS CPU hiệu năng cao, NVMe Enterprise và nâng cấp linh hoạt tại Thuê VPS Giá Rẻ.

Có Thể Bạn Thích
Bài viết mới
Zalozalo
Telegram
Lên đầu trang